ما عندکم ینفد وما عندالله باق و لنجزین الذین صبروا أجرهم بأحسن ما کانوا یعملون

آن چه پیش شماست تمام می‏شود و آن‏چه پیش خداست پایدار است، به طور قطع کسانی را که شکیبایی کردند به بهتر از آن‏چه عمل می‏کردند، پاداش خواهیم داد

وقف در سیره ائمه معصوم

اندیشه‏ جاودانگی انسان

انسان موجودی جاودانی است واز فنا و نابودی نفرت دارد. «مرگ»، در حقیقت، وسیله‏ انتقال به عالم دیگر برای زندگی ابدی است. تاریخ بشر نشان می‏دهد که حتی ناباوران به خدا و دین، خود را موجودی فانی به شمار نمی‏آورند. از این رهگذر، انسان دوست دارد پس از وی، نامی از او در عالم به یادگار بماند. به قول شاعر، اگر نام نیک از انسان باقی بماند، از سرای زرنگار بهتر است. از آن جا که دنیای زودگذر، تأمین کننده‏ی آرامش انسان نیست، بسیاری از آگاهان می‏کوشند به گونه‏ای نام خود را با امتداد تاریخ گره زده، بلند آوازه کنند

کاوش‏های باستان‏شناسی نشان می‏دهد که بسیاری از اقوام بشر با مرگ عزیزانشان، اموال و اشیای زینتی آنان را به همراه اجساد مردگان دفن می‏کردند با این هدف که وقتی زنده می‏شوند، از آن اموال و زیورها استفاده کنند. هم‏اکنون در برخی از مناطق ایران در گورستان‏ها مجسمه‏ سنگی شیر و پلنگ در حالی که بر یالش شمشیر و تفنگ و دیگر ادوات جنگی حک شده بر بالای قبر مردگان نصب شده است. بدون شک، انگیزه‏ این عمل، زنده نگه‏داشتتن یاد و نام و ابزار توانمندی صاحب قبر است. ساختن تندیس از نام‏آوران تاریخ و مشاهیر عالم، امروزه در دنیا به فرهنگ عمومی تبدیل شده است. مرسوم است که مؤسسه‏های مهم و بناهای گرانبها را به نام بزرگ یا انسان عزیزی می‏نامند. نمونه‏های پیشین و دیگر موارد حاکی از آن است که هیچ کس نمی‏خواهد گرد و غبار گذشت تاریخ، یاد و نامش را بپوشاند. در فرهنگ اسلامی، یکی از بهترین راه‏های زنده نگه داشتن نام انسان، عموم کارهای خیر به ویژه وقف و صدقات جاریه که در اصطلاح قرآنی، باقیات صالحات گفته می‏شود، نام برده شده است و مردم به آن دعوت شده‏اند:

(المال و البنون زینة الحیاة الدنیا و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر أملا) مال و پسران، زیور زندگی دنیایند، و نیکی‏های ماندگار از نظر پاداش، نزد پروردگارت بهتر و از نظر امید [نیز] بهتر است.

آنان که به جاودانگی ابدی می‏اندیشند، می‏دانند که عمر کوتاه و دنیای ناپایدار، ارزش هدف شدن برای انسان را ندارد؛ بنابراین، به وسیله‏ی فعالیت‏های خیرخواهانه دائم به دنبال هدف بزرگ‏تری از زندگی هستند.

امام علی (ع) می‏فرماید:

«و من ارتقب الموت سارع الی الخیرات؛ و آن کس که مرگ را انتظار می‏کشد، در نیکی‏ها شتاب می‏کند.»

بزرگان دین اسلام همواره می‏کوشیدند مردم را با زندگی ابدی آشنا، و آمادگی لازم را برای کار خیر و نیکوکاری در فکر و ذهنشان ایجاد کنند: «من أعطی درهما فی سبیل الله کتب الله له سبعمائة حسنة؛ هر کس یک درهم در راه خدا ببخشد، خداوند هفت‏صد حسنه به او می‏دهد.»

اصولا اعتقاد به حیات پس از مرگ و دستیابی به نتیجه اعمال نیک، نقش بسیاری در حس انسان‏دوستی دارد.

حضرت علی (ع) فرمود:

«من أیقن بالخلف جاد بالعطیة؛ هر کس یقین داشته باشد به این که پولش جانشین دارد، بخشش و انفاق می‏کند.»

جابر بن عبدالله انصاری گفته است: لم یکن من الصحابة ذو مقدرة الا وقف وقفا؛ [در صدر اسلام] هیچ صحابی توانمندی نبود، مگر این که بخشی از مالش را وقف کرد.

امام صادق (ع) فرمود:

«ستة تلحق المؤمن بعد موته: ولد یستغفر له و مصحف یخلفه و غرس یغرسه و قلیب یحفره و صدقة یجریها و سنة یؤخذ بها من بعده؛ شش چیز [فایده‏اش] پس از مرگ به انسان می‏رسد: فرزند صالحی که برای وی دعا و استفغار کند؛ قرآنی که از خود به یادگار می‏گذارد؛ درختی که در زمین می‏نشاند؛ چاهی که برای استفاده‏ عموم حفر می‏کند؛ صدقه‏ جاریه [مساوی بنای عام‏المنفعه که همگان از آن استفاده کنند]؛ روش نیکویی که از خود به جای بگذارد، و مردم به آن عمل کنند.

رسول خدا (ص) فرمود: «در قیامت، هر کس مستقیم با خدا سخن می‏گوید و بین او و خدا مترجم و واسطه وجود ندارد. این هنگام هر که به پیش رو و جانب راست خود می‏نگرد، فقط فرستاده‏ی خود را می‏بیند. هنگامی که به جانب چپ نگاه می‏کند، آتش سوزانی را مشاهده می‏کند. ای مردم! از آن آتش بترسید ولو با دادن یک خرما و اگر نتوانستید دست کم با یک سخن نیکو!»

عایشه می‏گوید: روزی گوسفندی را ذبح و تقسیم کردند. پیامبر از من پرسید: از گوسفند چه باقی مانده است؟ گفتم: «مابقی منها الا کتفها؛ فقط یک سر دست از آن باقی مانده است.»

پیامبر (ص) فرمود: «بقی کلها غیر کتفها؛ اتفاقا همه باقی مانده، غیر این یکی که می‏خوریم و از دست می‏رود»

امام علی (ع)فرمود: «جودوا بما یفنی تعتاضوا عنه بما یبقی؛ آن‏چه را از دست می‏رود ببخشید تا در عوضش آن‏چه را می‏ماند دریافت کنید.»

 

پیامبر اکرم (ص) و خاندان رسالت مردم را بر این کار خیر (وقف)ترغیب و تشویق نموده و از طرف خداوند نوید پاداش برای هر کار نیکی مخصوصاً به عنوان باقیات الصالحات به آنان می دادندو طبق احادیث معتبر و مدارک تاریخی، خود از نخستین کسانی بودند که اقدام به وقف املاک شخصی خود نموده و آثار خیری به عنوان وقف برای اعقاب و طبقات بعد از خود به جای گذاردند.

(منبع : میراث جاویدان)