چرا «احب الاعمال الي الله انتظار الفرج» است؟
دليل
برتري انتظار فرج نسبت به ديگر اعمال، همان عدالت خواهى و حقيقتجويى است
كه در فطرت همه ما نهاده شده است؛ زيرا، آن حضرت با ظهور خويش، حق را احيا و
عدالت را در جامعه حاكم و مستقر خواهد ساخت. دعا براى ظهورزودتر و سريعتر
ايشان، رسيدن به آرمانهايى است كه بشر تشنه نيل به آن بوده است.
امّا
انتظار؛ باورى است بارور به عمل، كه در زندگى انسان منتظر، در قالب كردارى
خاص تجسّم مىيابد، انتظار اعتقادى است در گرو عمل، عمل كردن به آنچه كه
فرهنگ انتظار ايجاب مىكند.
رسول اكرم(ص) مىفرمايد: افضل
الاعمالاحمزها؛ برترين عملها، سختترين آنهاست، (مجمع البحرين فخر الدين
طريحى، مقدمه و تصحيح آيتالله شهاب الدين مرعشى نجفى(ره)، ص 297). و در
جاى ديگر فرمودهاند: افضل اعمال امتى، انتظار الفرج؛ برترين عملها، انتظار
فرج است، (همان، ص 57).نتيجه اين دو مقدمه و يا دو روايت آن است كه انتظار
از دشوارترين تكاليف شرعى محسوب مىشود. كشف ويژگى «انتظار» هضم چرايى
عظمت پاداش منتظران را آسانتر مىكند.
امام على(ع) مىفرمايد: المنتظر
لامرنا كالمتشحط بدمه فى سبيل الله؛ منتظر امر ما بسان كسى است كه در راه
خدا به خون خود غلتيده باشد، (بحارالانوار، ج 52، ص 123).
آمادگى،
هميشه جوهر اصلى انتظار است و وظيفه قطعى منتظران، انتظار قيام و ظهور
مهدى(عج) را در سر داشتن، آمادگى پيشين مىخواهد، آمادگى در:
1ـ
آراستگى به عدالت و تقوا: فرد منتظر بايد به زيور عدالت، تقوا و پارسايى
آراسته باشد؛ پيرو واقعى و صديق حضرت ولى عصر(عج) كسى است كه رفتار و مكتب
آن جناب را الگوى عملى خود قرار دهد. رسول خدا(ص) در توصيف اوج مجاهدت و
تدين منتظران مهدى مىفرمايد: لاحدهم اشدّ بقية على دينه من خرط القتاد فى
الليلة الظلماء، او كالقابص على جمر الغضا، اولئك مصابيح الدجى؛ ... هريك
از ايشان بيش از كسى كه بر زجر پوست كندن درخت خار با دست خالى در شب تاريك
يا نگاهدارى آتش سوزان چوب درخت تاغ در كف دست صبر مىكند در ديندارى خود
استقامت و پايدارى مىورزد، به راستى كه آنان چراغ هدايت در شبهاى
ظلمانىاند،(بحارالانوار، ج 52،ص 124).
اگر فردى بتواند با اجتناب از
معاصى و رعايت پرواى الهى، ملكه عدالت را در خود پديد آورد و با ايجاد
تعادل در ميان قواى نفسانى خود، اركان حيات اخلاقى را در وجود خود نهادينه
سازد، آنگاه مىتواند در عصر ظهور كه عصر استقرار عدل ناب و مطلق است،
خويشتن رابا شرايط نوين تمدن توحيدى مهدوى هماهنگ سازد.
2ـ آراستگى به
بردبارى و پايدارى: فرد منتظر بايد استقامت بورزد و صبر و حلم پيشه سازد؛
زيرا، با توجه به گزارش تاريخى از عصر ظهور، (نگا: اكمال الدين، ج 1، ب 23،
حديث 1، الارشاد مفيد، ص 318 و الاحتجاج الطبرسى، ج 2، ص 318). در دوران
ظهور فشار زايد الوصفى بر منتظران مخلص و صديق مهدى موعود وارد مىشود، كه
مقاومت و پايدارى در چنين شرايطى به توان بالاى روحى نيازمند است. منتظران
بايد بكوشند تا به درجات بالاى صبر نايل آيند.
رسول خدا(ص) به اصحاب
خويش فرمودند: «پس از شما كسانى مىآيند كه به هر يك از آنان اجر پنجاه نفر
از شما را خواهند داد، اصحاب پرسيدند: اى رسول خدا ما در غزوات بدر، احد و
حنين با شما بوديم و درباره ما آياتى از قرآن كريم نازل شده است؛ پس چرا
به آنان پنجاه برابر ما ثواب داده مىشود؟ حضرت پاسخ گفتند: آنان در شرايطى
د] هواهاى نفسانى مردمان را به هدايت تبديل خواهد كرد، آن زمان كه مردم
هواى نفس را بر هدايت غالب سازند و آراء و نظريات را به قرآن باز خواهد
گردانيد هنگامى كه قرآن را به آراى خود باز گردانند، (نهج البلاغة، خ 183 و
بحارالانوار، ج 8، ص 361، شارحان شيعه و سنى نهج البلاغة اين عبارت را
ناظر به مهدى موعود دانستهاند).
4ـ اصلاحطلبى؛ فرد منتظر بايد به سهم
خود در راه اصلاح جامعه و استقرار عدالت و رفع ظلم و تعدى بكوشد، آن كه
منتظر مصلح جهانى است، خود نيز بايد صالح و مصلح باشد، امر به معروف و نهى
از منكر، مبارزه فردى و اجتماعى خصوصا با حكام جور و سلاطين نقطه بارز مصلح
بودن است.
امام صادق(ع) مىفرمايد: «ليعد احدكم لخروج القائم و لو
سهما؛ حتما هر يك از شما منتظران براى قيام حضرت قائم سلاح فراهم سازد
هرچند يك تير، (بحار، ج 52، ص 366).
به هر روى، منتظر مهدى(عج) در
برابر فساد و ستم حكومتهاى جور بى تفاوت نيست و مؤيد آنان نيز نمىباشد
پيامبر اكرم(ص) در خصوص وظايف منتظران مهدى مىفرمايد:
طوبى لمن ادرك
قائم اهل بيتى و هو مقتد به قبل قيامه، يتولى وليه و يتبرأ من عدوه و يتولى
الائمة الهادية من قبله، اولئك رفقائى و ذوو ودّى و مودّتى و اكرم امتى
علىّ؛ خوشا به حال كسى كه به حضور قائم برسد و حال آنكه پيش از قيام او نيز
پيرو او باشد، آنكه با دوست او دوست و با دشمن او دشمن و مخالف است و با
رهبران و پيشوايان هدايتگر پيش از او نيز دوست است، اينان همنشين و دوستان
من وگرامىترين امت در نزد من هستند، (بحارالانوار، ج 52، ص 130).
انتظار فرج در واقع، انتظار حكومت جهانى اسلام است، انتظار تشكيل حكومت
توحيدى در سطح جامعه انسانى است، انتظار تحقق عدالت در اجتماع است، انتظار
وراثت زمين و دولت مؤمنان و موحدان است. بنابراين «انتظار» نه به معناى
«نشستن و دعا كردن» است، «انتظار» يعنى «برخاستن و دعا كردن»، انتظار يعنى
بكوشيم هر چه بهتر دين اسلام را به عنوان يك دين توحيدى فراگير بشناسيم،
بفهميم و خود و جامعه را بر اساس آن بسازيم، اين همان زمينهسازى براى ظهور
حضرت مهدى (عج) است
آثار و نتايج قابل مشاهده در انسان منتظر آمادگي
او براي ظهور است و اين آمادگي ميسر نمي شود مگر از طريق نزديكي، سنخيت، و
همانند سازي شخصيت و ترتيب دادن زندگي خود آنچنان كه مورد رضايت آن
حضرت(عج) باشد. به طور كلى هر انسانى داراى سه مرتبه وجودى است، افكارش،
صفاتش و اعمالش و هيچ انسانى از اين قاعده مستثنى نيست، حتى حضرات معصومين
(ع).
ارتباط و نزديكى به هر انسانى هم تنها از همين طريق ممكن است
يعنى، اگر كسى بخواهد به انسان ديگرى نزديك شود، چارهاى ندارد جز اين كه
بكوشد ابتدا افكار، باورها و طرز تفكر آن شخص را شناسايى نمايد و خويش را
از جهت فكرى با آن شخص هماهنگ نمايد و سپس بكوشد كه قرب صفاتى پيدا نمايد
يعنى، از جهت صفات و كمالات اخلاقى ميان خود و آن شخص محبوب همانندسازى
نمايد و اين بهترين طريقى است كه انسان طالب كمال را به يك انسان كامل الگو
نزديك مىنمايد.
در مورد نزديكى به امام عصر (عج) هم وضع به همين
منوال است. ما به عنوان يك شيعه و پيرو اهل بيت عصمت و طهارت (ع) وظيفه
داريم ابتدا كيفيت اعتقاد، باورها، صفات، كمالات، نوع منش و كنش آن حضرات
را شناسايى نماييم و در مرتبه بعد بكوشيم زندگى، صفات و باورهاى خود را به
ايشان نزديك نماييم تا از اين طريق شيعه و پيرو واقعى آنها باشيم .
مقصود از انتظار فرج، اميد ودلبستگى به مهدى (عج) است. بنابراين انتظار فرج
مقصود دين به تعبير شهيد مطهرى، انتظارى سازنده و نگهدارنده، تعهدآور،
نيروآفرين و تحركبخش است. به گونهاى كه خود نوعى عبادت و حقپرستى است.
برخى به خطا انديشه مهدويت را به گونهاى تصوير مىكنند كه انتظار به
معناى كمك به رشد ظلم و فساد و پرشدن دنيا از گناه مىباشد در حالى كه
بىشك چنين امورى با هدف دين بيگانه است، بنابراين انتظار و عشق به مهدى
يعنى، عشق به همه خوبىها و اميد اقامه همه خوبىها در دنيا اين عشق و اميد
عاملى است كه انسان را وامىدارد تا هر چه بيشتر و محكمتر در راه خوبىها
قدم بردارد، پس انتظار فرج مسؤوليتآفرين است .
منتظر واقعى مهدى(عج) را سزاوار است که چندين خصوصيت داشته باشد:
1- عمل به تكاليف دينى منتظر واقعى بايد تمام وظايف دينى و احكام الهى را
انجام دهد. حتي اگر اين وظيفه نماز نخواندن يا روزه نگرفتن باشد (همان گونه
که براي خانم ها در اوقات خصوصي چنين قرار داده شده).
2- محزون بودن
به علت محروم بودن از زيارت آن وجود مبارك «عزيز على ان ارى الخلق و لاترى و
لا اسمع لك حسيسا و لا نجوى...؛بر من گران است كه خلق را ببينم و تو ديده
نشوى و سخن آشكار و پنهان تو را نشنوم»، (دعاى ندبه).
3- براى تقويت ارتباط هر روز صبح «دعاى عهد» را بخوانيم.
4- انتظار فرج آن حضرت در دل و ظاهر جلوهگر كنيم. در روايات متعدد داريم
كه در زمان غييبت امام زمان(ع) بهترين اعمال انتظار فرج است اينجا نياز به
توضيح دارد كه چرا بهترين اعمال انتظار فرج است. فرج؛ يعنى، نصرت و پيروزى و
گشايش و مقصود نصرت و پيروزى حكومت عدل علوى بر حكومتهاى كفر و شرك و بى
داد است پيروزى عدل گسترى كه به رهبرى امام عصر(عج) تشكيل مىگردد بنابراين
انتظار فرج يعنى انتظار تحققيافتنى اين آرمان بزرگ و جهانى است و منتظر
حقيقى كسى است كه حقيقتا خواهان تشكيل چنين حكومتى باشد و اين خواسته آن
گاه جدى و راست است كه شخص منتظر عامل به عدل و گريزان از ستم و تباهى باشد
و گرنه انتظار فرج در حد يك ادعا و شعار بى محتوا باقى خواهد بود ازاينرو
در روايات آمده است كه انتظار فرج خود فرج است زيرا كسى كه حقيقتا منتظر
فرج و ظهور حجت خدا و تاسيس حكومت عدل گستر اوست زندگى خود را بر پايه عدل و
داد استوار مىسازد و او انسانى است كه حضور و غيبت امام در نحوه رفتار و
سير و سلوكش تفاوتى ندارد و قبل از تشكيل حكومت عدل او چنين حكومتى را در
زندگى خود پايدار ساخته است بنابراين انتظار فرج حقيقى ريشه در معرفت به حق
و عدل و ايمان و عشق به آن دارد و آثار آن نيز در عمل نمايان مىگردد و
چنين حقيقت اصيل و عميقى با لفظ و شعار به دست نمىآيد و با بى تفاوتى و بى
اعتنايى نسبت به مقدمات دينى و رسالتهاى انسانى در تعارض و تناقض است از
اين جا نادرستى يك تفسير از انتظار فرج روشن مىشود زيرا بعضى بر اين تصور
خام هستند كه انتظار فرج يعنى بى تفاوتى نسبت به آنچه در جوامع بشر مىگذرد
و دست روى دست گذاشتن به اميد اينكه امام زمان ظهور كند و آنهارا اصلاح
نمايد. انتظار فرج تعهدآفرين و مسؤوليتساز است و با بىتفاوتى و
بىاعتنايى به سرنوشت بشر و حقيقت و فضليت منافات دارد.
به طور خلاصه انتظار فرج يعنى:
- الف) معرفت امام معصوم و عادل و پيشواى فضيلت.
- ب) ايمان به امامت و قيادت رهبرى الهى و عدالت پيشه.
- ج) عشق به عدالت وارزشهاى انسانى.
- ه) اميد به آيندهاى روشن و نويد بخش.
- ك) تلاش براى برقرارى حكومتى عدل پيشه و عدل گستر.
- ح) رعايت موازين و قوانين دينى و اخلاقى.
- خ) داشتن روحيه تعهد و مسؤوليتپذيرى.
اين انتظار فرج است كه بهترين اعمال و بهترين عبادت است و چنين منتظرى،
مقامى عالى دارد و هر گاه در زمان غيبت از دنيا برود به منزله كسانى است كه
پس از ظهور حضرت حجت(عج) زنده و تحت فرمان او در راه خدا جهاد مىكنند،
(بحارالانوار ج 52 ص 125 - رهتوشه راهيان نور، دفتر تبليغات اسلامى حوزه
علميه قم چاپ اول تيرماه 1374 ص 193-190 با تصرف).
5- داستانهاى واقعى بزرگانى كه با امام زمان(عج) در ارتباط بودند را بخوانيم.
در پايان به اين نكته مهم توجه داشته باشيم كه امام زمان(عج) به عنوان
«حجت خدا» و «ولىعصر» بر اعمال و رفتار ما آگاهى دارد و خود را در محضر
ايشان ببينيم و براى گرهگشايىهاى مادى و معنوى از ايشان به عنوان واسطه
فيض الهى درخواست داشته باشيم.
بهترين دعاها در زمان غيبت: دعاى عهد، زيارت آل يس و دعاى ندبه است كه در زمانهاى خاص در طول شبانهروز و هفته خوانده مىشود.
براى آگاهى بيشتر به منابع زير می توانيم رجوع کنيم:
- 1- يكصد پرسش و پاسخ پيرامون امام زمان(عج)، رجالى تهرانى
- 2- ترجمه منتخبالاثر، آيتالله صافى
- 3- مهدى موعود، ترجمه: على دوانى
- 4- وابستگى جهان به امام زمان(عج)، لطفالله صافى
- 5- امام زمان در گفتار ديگران، على دوانى
- 6- قيام و انقلاب مهدى، شهيد مطهرى، صدرا، تهران (اين كتاب اساساً به معناى انتظار پرداخته است).
- 7- امامت و مهدويت، آيتاللهصافى، انتشارات اسلامى قم، 1375 (اين اثر به مجموعهاى از بحثها پيرامون امام مهدى (عج) پرداخته و خصوص بحث انتظار نيز يكى از فصلهاى كتاب است، ج 1، صص 351- 398 )
- برگرفته از:موسسه اهل البیت (ع